Sáttarleið

Velti því upp í síðustu færslu að ábyrgði á bankahruninu hlyti að liggja hjá bankastjórnendum og helstu eigendum bankana. Erfiðara er að deila augljósri ábyrð stjórnvalda á efnahagshruninu niður á einstaka stjórnmálamenn og flokka. Engu að síður hefur almenningur í landinu eðlilega þörf fyrir að sjá áþrifanlegt uppgjör og auðmýkt stjórnmálamanna fyrir ástandinu.

Bent hefur verið á að þeir stjórnmálamenn sem hafa vikið á einhvern hátt hafa í raun allir gert það af öðrum ástæðum en að hjá þeim liggi einhver pólitísk ábyrgð! Geir Haarde og Ingibjörg Sólrún fóru frá af heilsufarsástæðum, Davíð Oddson var færður úr Seðlabankanum nánast með valdi og þeir þingmenn sem nú eru að "taka sér frí" gera það að meira eða minna leyti fyrir sína flokka en ekki til að koma til móts við réttlætiskennd almennings.

Því velti ég því hreinlega fyrir mér hvort þingmenn Hreifingarinnar hafi lög að mæla þegar þeir mæla með því að stór hluta þingmanna, að eigin frumkvæði, víki hreinlega af þingi til tveggja ára við þessar aðstæður. Ekki endilega til að axla einhverja tröllvaxna persónulega ábyrg á hruni hins íslenska efnahagslífs heldur frekar á því að hafa verið virkir þátttakendur í stjórn landsins og því stjórnmála- og efnahagsumhverfi sem á endanum hrundi. Línan sem dregin yrði í þessu sambandi væri: allir ráðherrar ríkisstjórna frá einkavæðingu bankana, þeir sem teljast hafa verið virkir þáttakendur í spilaborg viðskipta- og fjármálalífs síðustu ára ásamt þeim sem þegið hafa miljóna styrki frá fyrirtækjum fyrir pólitísk framboð sín.

Hverju svarar Skýrslan?

Nú þegar fyrstu viðbrögð við skýrslunni ógurlegu eru komin fram veltir maður því aðeins fyrir sér hverju skýrslan átti í raun að svara. Var t.d. verið að spyrja hver berið ábyrgð á falli bankanna? Það geta nú varla talist ný tíðindi að stjórnendur og stærstu eigendur bankana bera mesta, ef ekki alla ábyrgð á falli þeirra - þetta eru jú einkafyrirtæki í rekstri. Engu að síður virðist einmitt sú niðurstaða vera það sem blaðamönnum Morgunblaðsins finnst markverðast (sbr. stríðsfyrirsögn eftir útkomu skýrslunar) og maður veltir óneitanlega fyrir sér hvort þessi efnistök og áherslur séu þá hluti af ritstjórnarstefnu blaðsins?

Stóra spurningin sem aðrir en Mogginn spyrja sig er hins vegar hvers vegna fall bankanna gat valdið þjóðinni svo miklum skaða sem raunin varð. Ábyrgðin á þeirri hlið málsins (sem ég vil kalla "efnahagshrun" til aðgreiningar frá "bankahruni") getur eingöngu legið hjá íslenskum stjórnvöldum þess tíma sem leið frá einkavæðingu bankanna þar til að falli þeirra.

Vandamálið er að í stjórnsýslunni koma margir að, í mislangan tíma, með mismikil völd og mismiklar upplýsingar. Að þessu leyti hljóta menn því að bera mismikla ábyrgð. Það verður síðan á endanum hvers og eins að deila þessari ábyrgð á efnahagshruninu niður á stjórnmálamenn og flokka.